1. Home
2. Onderwerpen
3. Gevaren
4. Nanotechnologie
5. Wat is het gevaar van nanotechnologie?

Nanotechnologie

Wat is het gevaar van nanotechnologie?

Zoals vaak bij nieuwe technologieën is er in het begin van de ontwikkeling onzekerheid en gebrek aan kennis over de positieve en negatieve effecten. Dit geldt zeker ook voor nanotechnologie. Omdat bekend is dat het inademen van ultrafijn stof (in mijnbouw of uit verbrandingsprocessen zoals in het verkeer) een rol speelt bij het ontstaan van longziekten, is men zich gaan afvragen of nanodeeltjes ook niet voor dergelijke problemen kunnen zorgen. Deze vraag kan in zijn algemeenheid niet worden beantwoord. Daarvoor zijn er te veel soorten nanodeeltjes, die heel verschillende eigenschappen kunnen hebben. De beoordeling van het risico is nog lastig, maar er komt steeds meer informatie beschikbaar.

Onoplosbare, niet afbreekbare nanodeeltjes

De vragen over risico's spitsen zich vooral toe op de onoplosbare, niet afbreekbare nanodeeltjes. Sommige experimenten wijzen inderdaad op effecten die niet toe te schrijven zijn aan de basisstof maar aan de afmeting of (vezel)vorm van de deeltjes: koolstofnanobuisjes met bepaalde lengte en dikte wekken ontstekingsreacties op in het buikvlies die doen denken aan de effecten van asbestvezels. Dit betekent niet dat alle nanobuisjes en nanovezels net zo gevaarlijk zijn als asbest; wel zal juist bij toepassing van zulke nanomaterialen goed gekeken moeten worden naar de mogelijkheid dat ze vrijkomen en ingeademd kunnen worden.

Effecten

Uit onderzoek blijkt dat er verschillende effecten kunnen optreden:

• nanodeeltjes kunnen reageren met DNA en eiwitten in cellen;
• aan het oppervlak van de deeltjes kunnen verbindingen ontstaan die cellen beschadigen;
• er kunnen ontstekingsreacties ontstaan, omdat het immuunsysteem geen raad weet met de deeltjes.
  

Als nanodeeltjes vrijkomen hebben ze een sterke neiging om aan elkaar te kleven; dat kan vrij stevig (aggregaten) of losjes (agglomeraten). Ook ‘plakken’ allerlei andere stoffen aan het oppervlak, bijvoorbeeld eiwitten in de bloedbaan, en dit heeft ook invloed op hun verdeling, afbraak en uitscheiding.

Nanodeeltjes in het lichaam

Van veel nanodeeltjes is nog niet duidelijk door welke barrières in het lichaam ze kunnen heendringen en waar ze terechtkomen: worden ze opgenomen via het maagdarmkanaal, kunnen ze na inademing in de bloedbaan komen, kunnen ze de huid of de bloed-hersenbarrière passeren? Er zijn bijvoorbeeld aanwijzingen dat de bacteriedodende werking van zilvernanodeeltjes vooral wordt veroorzaakt door het afgeven van zilverionen. Het was al bekend dat zilverionen deze werking hebben. Wel moet goed worden nagegaan in hoeverre zilvernanodeeltjes verspreid worden in het lichaam voordat ze die zilverionen afgeven, waardoor ze toch andere effecten kunnen veroorzaken dan grotere deeltjes.

Oplosbare en door het lichaam afbreekbare nanodeeltjes

Voor oplosbare en door het lichaam afbreekbare deeltjes kan de risicobeoordeling worden gebaseerd op de basisstoffen waaruit ze bestaan. Daarover zijn wetenschappers het over het algemeen met elkaar eens. Als bijvoorbeeld een calciumzout in de vorm van nanodeeltjes aan tandpasta wordt toegevoegd, is aan te tonen dat dit in de maag helemaal oplost. Bij de niet-oplosbare en niet-afbreekbare nanodeeltjes zijn de belangrijkste vragen: komen ze vrij uit het consumentenproduct of voedingsmiddel; hoeveel krijgt de mens daadwerkelijk binnen; en hebben ze dan effecten die we niet zien bij grotere deeltjes van dezelfde stof? Op deze vragen kunnen we maar gedeeltelijk antwoord geven. We verwachten niet dat alle nanodeeltjes effecten op de gezondheid hebben, omdat dit ook voor stoffen in het algemeen niet geldt.

Risico

Het risico wordt bepaald door de combinatie van de mogelijke effecten en de dosis. Bij nanodeeltjes is het vaak niet voldoende om het gewicht van de dosis te weten: de afmeting, het oppervlak en/of het aantal deeltjes kunnen net zo belangrijk zijn. Er is per toepassing onderzoek nodig om te bepalen welk effect kan optreden en welke maat voor de dosis het meest geschikt is.

Vragen en antwoorden over de risico’s van nanotechnologie vindt u op de website van het RIVM.

Naar boven